Temaşevanên hêja, vê hefteyê em barê ne li gundê Hec Xelîl, li navçeya Rajo. Dear viewers, this week we are guests in the village of Hec Xelîl, in the Rajo district.
Ev gunda berî vê bi 225 salî da ava bûye. This village was founded 225 years ago.
Ê derbazî vê gundî bûye, navê xwe Ma'mik bûye. The one who moved to this village, his name was Ma'mik.
Lê ev gunda jî neha 225 mal e. But this village is now 225 households.
Pir malbet derbazbûyî bûn, lê di sala 1914 da, ev şerê dijî Ermeniya çêbûye, malbetin Ermenî jî derbazbûyî bûn. Many families passed through, but in the year 1914, when the war against the Armenians happened, Armenian families also passed through.
Lê di vê gundî da jî ziyaretek heye bi nav û deng e, vêra dibêjin Ziyareta Mehmê Elî. But in this village, there is also a famous shrine, they call it the Shrine of Mehmê Elî.
Lê 16 pakerawanî me jî ji vê gundî hene. And we also have 16 martyrs from this village.
Lê ka em bi hev ra derbazî vê gundî bin, em çend da vê gundî nas kin. But let us enter this village together, let us get to know this village a bit.
Temaşevanên hêja, em derbazî gundê Hec Xelîl bûn, em hatine mala Sebrî Hibo. Dear viewers, we entered the village of Hec Xelîl, we came to the house of Sebrî Hibo.
Apê Sebrî jî kelek min e. Merheba. Uncle Sebrî is beside me. Hello.
Merheba. Hello.
Apê Sebrî, ev dîroka gundê we, me got 225 sala da ava bûye. Uncle Sebrî, this history of your village, we said it was founded 225 years ago.
Piştî vê, malbetin din jî hatine vê gundî. Destpêkê Ma'mik bû? After that, other families also came to this village. Was Ma'mik the beginning?
Belê. Yes.
Piştî vê malbetin din derbaz bûn. Ka ji me ra bêje ev malbet kî ne? After that other families passed through. Tell us who are these families?
Malbat siftehê Ma'mik lawê Hec Xelîl bû. The family at first was Ma'mik son of Hec Xelîl.
Ji Dîlokê, ji Entabê, berî 225 sala teqrîben, hatine vê derê şên kirine. From Dîlok, from Antep, approximately 225 years ago, they came and populated this place.
Cîk şên kirine, li vî derê, darêj neh kirine, hatine li vî gundî, navê xwe sertac kirine, li vî derê bicî bûn, nav lê nan gundê Hec Xelîl. They populated a spot, here, they cleared the woods, they came to this village, crowned their name, settled in this place, named it the village of Hec Xelîl.
Ev çiyayê canî we jî, vêra dibên çiyayê Mîro? This mountain of your place too, do they call it Miro mountain?
Çiya jî, li şimalî gundê, wê dibêjin çiyayê Mîro, Mîrek lê rûniştin. The mountain too, to the north of the village, they call it Miro mountain, a Prince lived there.
Leqebê xwe Çiyayê Mîro. Its name is Miro Mountain.
Û şerqan... rohilat jî çiyayê Bilil e. And east... east is also the Bilil mountain.
Gundekî kûr a... Rojhilatî me gundê Recê ye. A deep village... To our east is the village of Rajo.
Û başûrê me jî gundê Mûskê heye, Goliya heye, Çeqelma heye, gundê dorma me. And to our south there is the village of Mûskê, there is Goliya, there is Çeqelma, the villages around us.
Û roavayê me jî gundê Recê ye. And to our west is the village of Rajo.
Yanî ev gundê... navçeya Rajo ne? Meaning this village... [belongs to] Rajo district?
Tabi'ê navçeya Rajo ne. It belongs to the Rajo district.
Û heft heşt gund li dorma me dane. And there are seven or eight villages around us.
Û hana... ev na... gund mewqi'ê xwe heve. And so... this... the village has this location.
Me got ser malbata. Çend aîle... malbat, çend malbat li vê gundî da... We spoke about the families. How many families... clans, how many clans in this village...
Malbat miştera beyan kir, bimarê dibêjin Hec Xelîla. The family as I explained, the root they call Hec Xelîl.
Navê lawê Hec Xelîl Ma'mik bû. The name of Hec Xelîl's son was Ma'mik.
Û jê sê aîle çêbûn. And three families came from him.
Yek mala Bilê, vêra digotin... Bilê bavkê Reşo bû. One Mala Bilê, they called it... Bilê was Reşo's father.
Yek mala Mehmê, bavkê Ehmû Bekû bû. One Mala Mehmê, was Ehmû Bekû's father.
Hevna bûn sê aîle. Em jê pir bûn. These became three families. We multiplied from them.
Bes cîranê me hene, ber me ra rûniştine. But we have neighbors, they settled with us.
Ji kû derê hatin? Where did they come from?
Ewa, mala Hecû hene... Those, there is the Hecû family...
Me jinek dabû gundiya, îşkoka cêr a hatin, cem me rûniştin. We had given a woman to the villagers, they came from lower Ishkoka, settled with us.
Koçer bûn, ji Gûlî jêrin bûn. They were nomads, from Lower Guli.
Li Gûlî jêrin hatin, cem me rûniştin, sêwî... bi sêwîtiya me mezin kirin. They came from Lower Guli, settled with us, orphans... we raised them in orphanhood.
Ma'mik me'ne cî da wan, at koştin. Ma'mik gave them a place, they built up.
Wa bûn cîranê me. Paşê me li wê cî hilkir. They became our neighbors. Later we made space for them there.
Me anî gundê Hec Xelîl şên kir, cî hatine cem a. We populated the village of Hec Xelîl, they came to the place.
Û berê me jî malek li wir hebû digotin mala Tekû. And before us too, there was a house there they called Mala Tekû.
Taku, ne Tato... Noka kirine Tato. Taku, not Tato... Now they made it Tato.
Malek hebû mala Tekû. There was a house, Mala Tekû.
Û mala Hecû û mala Hec Xelîl va, bi hev ra ev gunda şên kirin. And Mala Hecû and Mala Hec Xelîl together populated this village.
Û didû mal aîlen hatin dibêjin mala Erûs... And two families came called Mala Erûs...
Didû ra hatin, ew jî koçer in, mal milkê xwe tune li gundê me bûn mal. Two came, they are also nomads, had no property, became a household in our village.
Didû ra mala Kûsa hatine. Two families of Kûsa came.
Didû ra mala Hecû... hewke... mala Ûsê hatine. Two families of Hecû... uh... Mala Ûsê came.
Mala Girû hatine. Hevna ji çençeliyona eslê xwe. Mala Girû came. These are from various origins.
Mala Elwîtê hatine. Ew jî eslê xwe çençeliyona. Mala Elwîtê came. They are also of various origins.
Û malin heye, mala Gûnês, mala Xecwînê, mala Misxerîbê... hevna... mala Biliş hebûn... hevna aîlenî ji gunda hatin gundê me. And there are families, Mala Gûnês, Mala Xecwînê, Mala Misxerîbê... these... Mala Biliş existed... these are families from villages came to our village.
Li nav gundê we da Ermenî jî hene? Are there Armenians in your village too?
Ermenî, îşta malek e... noka bûn sê çar mal. Armenians, well one house... now they became three or four houses.
Navê xwe, vêra digotin mala Mist Kûşkar, kûşkarî dikirin. Their name, they called them Mala Mist Kûşkar, they did shoemaking.
Mistefa Xerîb navê xwe, Yazmîşkerî ye. Mistefa Xerîb is his name, Yazmîşkerî.
Navê jinê jî Meryem bû, ew jî Ermenî bû. The wife's name was Meryem, she was also Armenian.
Û lawkê xwe bû Cemîl, yek bû Nûrî, yek bû Şemsî. And his son was Cemîl, one was Nûrî, one was Şemsî.
Hevna, Cemîlê mirî, Nûrî û Şemsî va mane. These, Cemîl is dead, Nûrî and Şemsî remain.
Û sê malê ji gundiya çêbûne. And three houses were formed from the villagers.
Nana ev tiştê... li ser vê çayî ji me ra bêje, tiştê li ser vê çayî. Çayê Mîrê... Now this thing... tell us about this stream, the thing about this stream. The Miro Stream...
Dibejin berê hesin da... hinik kumpanîk hebû Rûsî bû. They say formerly iron... there was a Russian company.
Şîrketek Rûsî hat, me'denê hesin li vî derê derxist. A Russian company came, extracted iron mineral in this place.
Xendeq kolan, sala pêncî û şeşa. Dug trenches, in the year fifty-six.
Hetanî pêncî û heyşt û pêncî û neha intiha kirin. Until fifty-eight and fifty-nine they finished.
Xelas kirin, hiştin eserê xwe hene, me'denî zer li vî çayî tê der. They finished, left their traces, yellow mineral comes out in this stream.
Berê Mîrî, vê mentîqê, reîsî... merkezêkî xwe di vî çayî da jî hebû. Before the Prince, this area, the chief... had a center of his in this stream too.
Yanî havîngeha xwe lê dikir. Meaning he made his summer residence there.
Naha bîst sal na... belkî belediya gundê we jî heye? Now not twenty years... maybe your village has a municipality too?
Belediya gundê me girêdayî... belge... Rajo ye. Our village municipality is connected to... district... Rajo.
Ji sala sî û şeşa da girêdayî wê ye. Since the year thirty-six it is connected to it.
Ji sî û şeşa da, şeklî ye, beledî bû... yanî mudîr nahiyek bata, hewî mensîbê reîs belediyê dibir. Since thirty-six, it was formal, it was municipal... meaning if a district director came, he took the position of municipality head.
Û paşê beledî jî teqrîben ez wek ez zanim bîst pênc sal e ne di gundê me da resmî çêbûye. And later the municipality too approximately as I know twenty-five years it has been officially established in our village.
Û reîs belediyê sifteh Ehmed Fewzî Elî bû. And the first municipality head was Ehmed Fewzî Elî.
Ê paşê jî Adem Sîdo bû. The one after was Adem Sîdo.
Em pismamê hev din ne. We are cousins of each other.
Û wa belediya jî mîzaniye jor ra derdikeve. And that municipality too, the budget comes out from above.
Reîs belediyê jî tê bû, li vî gundî serf dike. The municipality head too comes, spends it in this village.
Vî gundî jî jor ra kîs serbest dike. Makes this village free from above.
Rê ne, malê kî ketwa, dibê, bila lê keve. Ba dibana, dugu, bila ba deme. Roads, if someone's house has fallen, he says let it fall. If it's windy, he says let it be windy.
Fedil, ava gund bû jî, avî bû jî. Grace, the village water too, irrigated too.
Û gundê me felen gundekî nemûzec e di belge Rajo da. And our village is such a model village in the Rajo district.
Yanî belediyê xwe pir pak e, li pêş e, nîzamî ye, rehet e. Meaning its municipality is very clean, advanced, organized, comfortable.
Naha Ziyaret... du ziyaret jî li cem we hene. Ziyareta Mehmê Elî heye. Now Shrine... you have two shrines too. There is the Shrine of Mehmê Elî.
Ziyareta Mehmê Elî heye. There is the Shrine of Mehmê Elî.
Da yek dibêje... dabitkî... Ûsmanlî bû. One says... an officer... was Ottoman.
Hinik jî dibêjin yekî Êzîdî bû. Some also say he was a Yezidi person.
Çarşem roa xwe ye. Wednesday is his day.
'Îda Êzîdiya di çarşemê da bû. The Yezidi feast was on Wednesday.
Û hin jî dibêjin dabitkî Ûsmanlî bû li vî derê mir. And some say he was an Ottoman officer who died here.
Û di kelakê da Şêx Mûs heye. Hew jî ziyaret e ka. And in the tower there is Şêx Mûs. That is also a shrine.
Hew jî jê tirba ye, hew jî jê tirba ye. That one is also a tomb, that one is also a tomb.
Vê belge... Rajû... tef da miriyê xwe tînin vî derê, berê. This district... Rajo... all brought their dead to this place, formerly.
Li her gundekî cî miriya tune bû. In every village there was no place for the dead.
Ê mentîqe giştikî bû. It was a general regional one.
Nav lê kirin Şêx Mûs û Mehmê Elî. They named it Şêx Mûs and Mehmê Elî.
Te spas dikim. Saet xweş. I thank you. Have a good time.
Spas. Thanks.
Am li ser vê gundê, edet û teqalîdê vê gundê çine, 'urf û 'edetê xwe, debara xwe bi çi dikin? We are discussing this village, what are the customs and traditions of this village, their customs, what do they do for a living?
Mamê Mihemed Elî, hûn debara xwe bi çi dikin li vira? Uncle Mihemed Elî, how do you make a living here?
Debara me, ser çava... Vê gunda wek gundê Kurdaxê, bi zîraetê, yê pez... Our livelihood, upon my eyes... This village is like the villages of Kurd-Dagh, with agriculture, sheep...
Lê vî gundî esas piranîya xwe bi tîcaretê ye. But this village is fundamentally mostly based on trade.
Ji kevin da heta niha. From old times until now.
Wek çi? Tîcareta çi ye? Like what? What trade?
Dema Fransa... mûtehadîn (contractors), komir hebûn... ji vî gundî bûn. In the time of the French... there were contractors, coal [traders]... they were from this village.
Dibê wera... di demê da çûye... kar kirine. Tîcareta cûmle, tîcaret... her reng bi reng. It is said... in the past... they worked. Wholesale trade, trade... of all kinds.
Tîmilka gundê me hi, pehan û fereh tûne ye. The property of our village, it doesn't have width and breadth.
Hanîf Axa bî, milkê wî tûne ye. Xêncî wî, kesê milkê wî yekî cimê 2000, 5000, 10000 zêdetirîn tûne ye. Even Hanif Agha, he has no property. Besides him, there is no one whose total property is more than 2,000, 5,000, 10,000 [trees].
Li ser wê esasê... çîrok ser vî gundî heye. On that basis... there is a story about this village.
Kerem ke. Please go ahead.
Misa'edeki... vî gundî yekî Koxer e, cem wî 'esker bûn. Wextê li ser ehdê... sozê tê mala... Rûkê derê dibê Nîvan. For example... in this village there was someone [named] Koxer, soldiers were with him. During the era... the official comes to the house... at the door called Nivan.
Ew jî jêra xwarinê çêdikin. Hafizê Koxerê hebû... yekî hinikî şûrnas dikirin. They prepare food for him. There was Hafiz of Koxer... someone they recognized as brave.
Go 'Emoxlî min xerîb e... tu ji kîjan gundî yî?'. La wele dibê 'gundê Çeqmaqê gundekî rind e... cihê wê bilind e, rizqê wê rizqê kund e'. He said 'Cousin, I am a stranger... which village are you from?'. He says 'Chaqmaq village is a nice village... its location is high, its sustenance is the sustenance of owls'.
Lo gotiyê 'Hafiz, gundê Çeqmaqê gundekî rind e... û bilind e min naskir... çû rizqê kund e?' So he said 'Hafiz, Chaqmaq village is nice... and high, I recognized... why is the sustenance of owls?'
E gotî 'Bira ez bêjim kesê wek Axayê Cîmê... milkê wî bin erqê da tûne ye'. He said 'Brother, let me say there is no one like the Agha of Jime... who has property under the sweat [roots?]'.
Kesê wî 1000 dar, 10000 dar zêdetir tûne ye. No one has more than 1000 trees, 10000 trees.
Ez dipîvim xaniyê wa pak in, kincê wa xoş in, xwarina wa xoş in... ew jî koti nîn in. I assess their houses are clean, their clothes are good, their food is good... they are not destitute either.
Bi rastî nîşanekî va nasnekirî mesel... ser tîcaretê ye. Em a vî gundî ji kevin da bingehê zanebûnê, me'rîfetê... Truly, an unrecognized sign... it is about trade. But this village has long been a foundation of knowledge, culture...
Di civakê dinyayê da zanebûn hebe, fikir pêş keve... pêra civak jî pêş dikeve. In world society, if there is knowledge, thought advances... society advances with it.
Vê gundê rengê welatî (wetenî) ji kevin da... dema Fransa da pîra çokxwar... This village has had a patriotic character since old times... in the French era, the kneeling elders...
Haya partiya karkerê Kurdistan hat... da dîtin ber sîf dan. Until the Kurdistan Workers' Party came... they were seen joining the ranks.
Muhendîs ji vî gundî hene çûne... mûseqef hene çûne... bê hesab. Engineers have gone from this village... intellectuals have gone... countless.
Çima? Sebeb bingehekî fikrî... cengî dayî. Why? Because there is an intellectual foundation... militant [foundation].
Di vî gundî dema mekteb û camî hebû... şerqî me da 7-8 gund radibûn gundê Qîsim... gundê Şêx da hatin mekteba me... da hatin camiya gundê me. In this village when there was a school and mosque... east of us 7-8 villages up to Qisim... Sheikh village... came to our school... came to our mosque.
Ku da... ku zanebûn hebe... da hatin daxwandin. Where... where there is knowledge... they came to study.
Da hatin daxwandin... da hatin camiyê. Came to study... came to the mosque.
Hemû gundê derdorê we? All the surrounding villages?
Heft gund da. Bîra, gundê 'Elê, gundê Çemê, Bimra xwendin e. Seven villages. Bira, Ale village, Cheme village, Bimra studied.
Gundê Şêx, Gundê Qîsim... da hatin vî gundî xwendin... mekteb tûne bûn li wan gunda. Sheikh village, Qisim village... came to this village to study... there were no schools in those villages.
Li Reco dibistan tûne bûn, li Reco? In Rajo there were no schools, in Rajo?
Hebû... ema em jî nîzîk in... em jî ji Reco nîzîk tir in. Da hatin cem me. There was... but we are also close... we are closer than Rajo. They came to us.
Ne ji ber ku av jî ji gundê we tûne, av tûne ye. Isn't it because there is no water in your village either, no water.
Ji kevin da ava baranê... va mentîqa Reco xusûsiyetek wê heye... em wiha dibêjin mentîqa me mentîqa hesin e. Since old times rain water... this Rajo region has a characteristic... we say our region is an iron region.
Derê hesin hebe av kêm dibe. Where there is iron, water gets scarce.
Em... ser ava baranê. An noha di vê şoreşê Sûriyê da, em tengahiyek mezin... We... [rely] on rain water. Or now in this Syrian revolution, we [suffer] a great shortage...
Xêncî nahîya Efrînê cû da dikişînin. Lê di gund da av tûne... çike zehmetî pir e. Except for Afrin district elsewhere they suffer. But in the village no water... because it's much difficulty.
Ne gundê we rewşenbîr e, gundê we tûxtir e, gundê we... na dibêjin gundê we da hinek tûxtir hene, bê şehade... wan tûne ne, ka çîroka wan bêje ji me ra. Isn't your village intellectual, your village has doctors... they say in your village there are some doctors, without degrees... aren't there, tell us their story.
Ew hal di dema hebûn rehmetî bûn... Ji nahîya Bilbilê, ji nahîya Şera... ji nahîya Şiyê dihatin meidanê... dihatin derman dikirin. That situation existed, they passed away... From Bulbul, Sharran... Shiye districts they came to the square... came to be treated.
Pir naxweş çûbûn bajarê Bêrûdê û Helebê çare nebûn, gundî derman dikir û biser diket. Many sick went to Beirut and Aleppo found no cure, the villager treated and succeeded.
Çawa 'elimî bûn doxtor evna? How did these learn to be doctors?
Yek ji wan nexweş bû dema Fransa... çûbû Lubnanê bi hîranê ket. One of them was sick in the French era... went to Lebanon...
Li wir kirin mûmaris (practitioner) li ber destê doxtor. Hinekî... hînî tiştin bûn, ya hat vederê mûmarese kir. He worked there as a practitioner under a doctor. A little... learned things, came here practiced.
Niha deh qicikê mezin kirin. Yek Serok Beledîya Siftek lawê gundî bû... Ehmed Fewzî. Now he raised ten kids. One Mayor of Siftek was the villager's son... Ahmed Fawzi.
Niha Şehîd jî ketîye an na bûye? Li Kurdistanê... şoreşê da. Now has he fallen martyr or not? In Kurdistan... in the revolution.
Yek lawê wî niha li gund e... mûmerasê dike. One of his sons is in the village now... practicing.
Gelo hunermendiyê da jî ez dibînim gundê we camêr e, hunermendê we jî hene. In artistry I see your village is noble, you have artists too.
Hunermendê me... di demê kevin tûne, lê di vê demê da... Semîr Elî tê naskirin... Our artists... in old times none, but in this time... Samir Ali is known...
Ew jî li Ewropa ye neha? Beljîka. He is in Europe now? Belgium.
Û Perwer tê naskirin. Perwer jî helbestvan e... hun helbestvan e. And Perwer is known. Perwer is a poet... artist.
Belê, belê. Dengê wî jî xweş e. Yes, yes. His voice is also good.
Belê xweş e. Navê wî Farûq e... nasnavê wî Perwer... navê hunerî. Yes good. His name is Faruq... nickname Perwer... artistic name.
Semîr Elî navê wî yê heqîqî ye. Û helbestvanek jî ji gundê we heye Nezîr Palo. Samir Ali is his real name. And a poet from your village Nazir Palo.
Ew jî li Ewropa silavê me ji wan re hene... Elmanya. He is in Europe, our greetings to them... Germany.
Şebekî endazyariya zirai (çandiniyê) birî bû, bi ehlaq û edeb bû... heta dema çûye. He had completed agricultural engineering, was moral and polite... until the time he left.
Dengê wî xweş e li welet... li Ewropa. His voice is good in the country... in Europe.
Spas, saet xweş... serkeftinê dixwazim. Thanks, good health... wish success.
Navê te çi ye? Sîva. Sîva... çend kevir in evna? What is your name? Siva. Siva... how many stones are these?
Dozdeh. Twelve.
Dozdeh kevir in? Hûn çend kesîn pê dileyîzin? Twelve stones? How many people play with it?
Du ferîq in, her yek sê. Two teams, each one three.
Her yek sê? Nahîna çi bikin? Each one three? Now what do you do?
Am? Us?
Hê. Nahîna çawa dileyîzin? Yeah. Now how do you play?
Em ê şimikê bavêjin... lêk em bravin, ew ê me seferber kin. We will throw the slipper... if we run, they will chase us.
Parî gîşt wane? The turn is all theirs?
Dê maka wan... selmegê ket li ber maka me... dê kevirê me... Their mother [stone]... [if] the slipper falls in front of our mother [stone]... our stone...
Dê kerem ke. Please go ahead.
Em derbasî malekê bûn... Meta Zeyneb. Meta Zeyneb jî... vir dibêjin tûxtir. We entered a house... Aunt Zeyneb. Aunt Zeyneb too... here they call doctor.
Ne xwendî ye... berê dizanin milet diçû bajara, tûxtir pir kêm bûn. E ji gunda tûxtir derdikevin. Not educated... you know before people went to cities, doctors were very scarce. So doctors emerge from villages.
Navê min pirsa te... Meta Zeyneb merheba. I will ask you... Aunt Zeyneb hello.
Elîn. Welcome.
Na... dibêjin tu tûxtir e. Tu çawa çava paqij dikî? No... they say you are a doctor. How do you clean eyes?
Çava... ez ê paqij bikim... yê heye kule te da ye... yê heye qirş te da ye... yê heye hesin te da ye... ez ê wî derînim. Eyes... I will clean... there is straw in it... there is rubbish in it... there is iron in it... I will take it out.
Bi çi... çawa derdixî? With what... how do you take it out?
Bi çi... ez manî (zimanî) xwe didimê... zimên. With what... I put my tongue to it... tongue.
Ez ê verêjim... sihetê xwe ji min re hene... ez pîç çavê gindor vî paçî hana ferez dikim... û pê tînim der. I will vomit/eject... I have my health... I distinguish the round eye from this cloth here... and bring it out with it.
Jiber ku gundî jî hemû karê gunda dikin... cotkarî ne... qirş dikeve... hesin dikeve... Because villagers do village work... farming... straw gets in... iron gets in...
Teneketa. Tinsmiths.
Te çend sal e vî karî dikî? How many years have you been doing this work?
Welle... di 'emrê deh-dozdeh salî... ez vî karî dikim yewrim. Well... at age 10-12... I do this work my child.
Ne hûr bûm, ne dihûr bûm. I wasn't too small, nor too big.
Te çend salî bû? How old were you?
Ez... îna ku topa 10-20 salî bûm... avo karî dikim nav miletê me da. I... since I was maybe 10-20 years old... I do this work among our people.
Tu ji ku derê bû berê? Where were you from before?
Ez Çençelî lo bûm. I was from Chenchel.
Ji gundê Çençelî ya? From Chenchel village?
Bavkê min Reşîdê Edo ye... û bapîrê min Hebeşê Edo ye. My father is Rashid Edo... grandfather Habash Edo.
Tu paşê jî hatim vir. You came here later.
Paşê ji hatim vir. Later I came here.
Ilvira jî we vekir û we paqij kir. You opened and cleaned here as well.
Erê çend kîs tên ba te? Yes, how many bags do you get?
Welle eke bibim kîsê rûyê bazarê... e bibim... yanî bîst tê. Well, if I take the best market-quality bag... if I take it... meaning it brings twenty.
Ser bîsta ra tê. It comes to over twenty.
Ilvira jî dîtin dor tê. Noka ez hatim giştim mal, herû bazar e. Here too, customers come in turns. Now that I’ve reached home, it’s always a market here.
Hîn min parî nan nexwariye, bi Rebê de... maşîne hatin. I haven't even eaten a bite of bread yet, I swear by God... cars arrived.
Û min ew jî, rabû min destê xwe şûştin. And for that too, I got up and washed my hands.
Û min av jî kirî ye. And I bought water too.
Hem vî qirnî, ayrî... hem ev kirî şîşe... û hem ispirto kirî... Both this horn [type] separately... and bought this bottle... and bought rubbing alcohol...
Ez ê vê destê no jî bişûm, bi ava sifrê paqij jî bişûm... û paşê ez ê ecêb derînim. I will wash this hand now, wash it with pure clean water... and then I will produce wonders.
Her sê çorika jî ewana tînim der. Û paşê xwe jî ez çêdikim. I will bring out all three sacks of them. And then I will fix myself up.
Paşê min li Reco heq o sene... Then I have a claim in Rajo...
Kî min rotîne? Wellel Heleb tîne... li Efrînê noka li rê li ba dînaz min ra dişînin. Who brings [customers] to me? By God, Aleppo brings them... in Afrin now on the road... they send them to me.
Manê ez çavê vê rê pêşta... Meaning I am the eye [prominent one] of this road forward...
Yanî tu darê Reco kar dikî? So you work in the trees/fields of Rajo?
Li Reco kar dikim. Ez nawurim tade. I work in Rajo. I don't dare [stop?]...
Bas rûyê bazarê. Just the face of the market [best quality].
Bazarê Reco şayî me ye... eke dokavim sibê... û heta nîvro ezan didê jî ez li mal im. The Rajo market is our joy... if I go down tomorrow... until the noon prayer call sounds, I am [back] at home.
Orte xalis tebê min lecî pir tê, nayê hindik tê. Ne wye? The net average comes to you as plenty, it doesn't come as little. Isn't that so?
Welle duwarî ye, millet... Well, it is by turns, the people...
Herhekî çiqasî pere didin te? How much money does each one give you?
Welle ihay du sedî didê, ihay sê sedî didê, ihay sedî didê, ihay pêncî didê, li deha jî ez naibim. Well, this one gives 200, this one gives 300, this one gives 100, this one gives 50; even for 10 I don't say no.
Deha fiqara jî tê cem min, eferim sa dikim ez ê naibim. Ten poor people also come to me, I say bravo/welcome, I won't say no.
Herekî çavê xwe dişey te bata? Do your eyes see well, aunt?
Geke qulîkê çawa der, hewa didê. However the servant [human] turns out, the air gives [God provides].
Ez nobim aqût nokim... ez nobim vuyî... bes ez noka dibêm... awê... dikana ser me temam bûye, zêde dibê. I don't say I won't do it... I don't say him... but I say now... that... the shop over us is finished, it is increasing.
Gê pênc be, eke çel meyîrî jî risa kim ez na bêjim. If it’s five, even if I spin forty... I won't say [no].
Gê bûye du sed, ez deha meyro verisa kim... deha jî ji min ra dimînin ka ka, besî min e. Eke çi bikim. If it becomes 200, if I spin ten... ten also remain for me, well, well, it's enough for me. What else should I do?
Serîkî min e. Weyî jî, gê qiçikî... jinek fiqara, kî bêrîjî ware cam min, eke berîkê xwe derînim û bidim. I am one head [alone]. Even so, if a small one... a poor woman, whoever comes to me, I will take out of my pocket and give.
Ez na berda haceta... yanî pêra me. Eke çi bikim pêra. I won't leave the need... meaning money. What shall I do with money?
Na qiçkî min zewicî ne, na zewicî mûyî, na qiçkî min vî şîrî mûyî, na eke çû... My children aren't married... not married... not my children suckling milk... no if he went...
Çend zarokê te hene? How many children do you have?
Heft. Seven.
Xwedê ji te ra bihêle. May God keep them for you.
Sê qîzik, û heft jî... Three girls, and seven also...
Temaşevanên hêja, li gundî Hec Xelîl mirovekî vê gundî heye... Dear viewers, in Hec Xelil village there is a person from this village...
Herû derê... di navbera gundî Hec Xelîl û Reco va, 2 kîlometre heye... Every day he goes... between Hec Xelil village and Rajo, there is 2 kilometers...
Ew çavê wî nabînin, bes derê nanê xwe tîne û tê. His eyes don't see, but he goes, brings his bread [livelihood] and comes back.
Mamê Ehmed... gundî wa û Reco va 2 kîlometre hene. Tu çawa de herû derê tê? Uncle Ahmed... between your village and Rajo is 2 kilometers. How do you go and come every day?
2 kîlometre hene, erê. There are 2 kilometers, yes.
Tu çawa tê? How do you come?
Saet pênc û nîvê radibim, derim... şeş û nîvê a li orna [wir] li mal im. I get up at 25:30, I go... at 26:30 I am there at home [or at the place].
Tu çawa rêkê nas dikî? How do you know the road?
Rêk... subhanallah dayîna Xwedê mekin e. The road... glory to God, it is God's mechanism/gift.
Ez pêl dikim, ez zanim pêl kur dikim. I step, I know where I am stepping.
Tu darê wîr... b'tara dibên 'alîkar', nanê te didin te? Do you carry a stick... they say 'helper', do they give you your bread?
Na, darê nakim. Pî çavê min e, sokê min e... noka a dibînim. No, I don't use a stick. My feet are my eyes, my sensors... now I see.
Tu darê wîr...? Do you carry a stick...?
Na, na. No, no.
Tu çawa xelkê nas dikî? Wextê însanekî ber te dibihure, tu nas dikî? How do you recognize people? When a person passes by you, do you recognize them?
Hewa... dayîna Xwedê ji gi mastir e. The air... God's giving is greater than all.
Tesîra Xwedê ji gi mastir e. Em... berê li Tebqa dişuxulîm. God's influence is greater than all. We... I used to work in Tabqa before.
Sih sal, çel salê bûye... Noka baz hane têne dibên 'Merheba', ez dibêm 'Ehlen filan'. It's been 30, 40 years... Now some come and say 'Hello', I say 'Welcome so-and-so'.
Tu nas dikî? You recognize them?
Ez nas dikim. Sihhat, reng, lê. I recognize them. Health, tone, yes.
Tu dengî bira nas dikî? You recognize via voice, brother?
Erê. Wek çawa te noka dengê min his kir? Ez dengê te his dikim. Yes. Just like how you sensed my voice now? I sense your voice.
Te dengê min his kir? You sensed my voice?
Hisê me hene. We have senses.
Bêje min, çavê te çiqas e wunda bûye? Tell me, how long have your eyes been lost?
Çel, çel derbas kir. Forty, it passed forty [years].
Çel salin berê te didî? Forty years ago you could see?
Lê, berê didîm, al Tebqa dişuxulîm. Yes, I saw before, I worked in Tabqa.
Te çi kar dikir li Tebqa? What work did you do in Tabqa?
Min tenekî beytûnî ra dikir. I used to make concrete tins [molds].
Malate li wir bû? Was your home there?
Erê. Yes.
Û çel sal e jî tu nabînî. Umrê te çiqas e? And for 40 years you haven't seen. How old are you?
Umrê min şêst û heft. My age is 67.
Şêst û heft. 67.
Erê. Yes.
Ê çawa nexweşî bi te re çêbû...? So how did the illness happen to you...?
Tiştik nebû, heyn wekî berê me maşallah. Bes nezer çû. Nothing happened, I am just like before, mashallah. Just the sight went.
Maşallah siheta te jî baş e. Mashallah your health is also good.
Erê... Yes...
Mala te dûr e îne? Is your home far from here?
Malê me ne... nîzîk e, gişt nîzîk e. Our home is not... it is near, it became near.
Çawa tu zanî...? How do you know...?
Law ez zanim. Piyê Xwedê ana... hesas... mirov dibê otê giştê. Man, I know. God's path is... sensitive... one says the car arrived.
Te giştê nava...? You reached inside...?
Na menakin dûr e. Rah sen... im milletî sekinî... gimin... hew me têva dê... dember soqê nanê xwe tînim û têm. No, the places are far. Directly... the people stopped... suspicion... I move in it... immediately from the market I bring my bread and come.
Na tu çawa xelkê nas dikî...? No, how do you recognize people...?
Hewa... dayîna Xwedê jî gi mastir e... The air... God's giving is greater than all...
Temaşevanên hêja, naha em derbas bûn mala Apê Ehmed. Dear viewers, now we have passed to Uncle Ahmed's house.
Çayê jî me re çêkirin. Naha emê çayê jî vedixwin. They made tea for us too. Now we are drinking tea too.
Lê bi rastî, Apê Ehmed jî hatine. But truly, Uncle Ahmed has come too.
Lê bi rastî, ez naha bipirsim, mêvanê xwe nas dike an nas nake. But truly, I will ask now, whether he recognizes his guest or not.
Çawa ez nas kirim? Naha em bipirsin, mêvanê xwe nas dike an nas nake. How did I recognize [him]? Now let's ask, does he recognize his guest or not.
Apê Ehmed, ev mêvanê hatine rûniştine, tu nas dikî kî ne? Uncle Ahmed, these guests who came and sat, do you know who they are?
Lê, ez nas dikim, mêvanê men ez nas dikim. Yes, I know, my guests I know.
Eve kî ye? Who is this?
Merheba, Elîn Şewket. Hello, Elin Shewket.
Evê Şewket e, rûniştiyê cîranê mey e. This is Shewket, our sitting neighbor.
Te çawa nas kir? How did you know him?
Hisê gendiro... mi berê... Husey gindikiri. By the scent/feeling of the village... I previously... heard Husey.
Te dengê wî bihîst û te nas kir? You heard his voice and recognized him?
Erê. Yes.
Ka hisê xwe bike, ez kî me? Do your sense, who am I?
Yê hisê xwe bike, ez ê nas kim. Do your sense [speak], I will know.
Wehîde ye... Wehîde... hunermendekî me yê Kurda ye... ji mêj da jî... û dengê xweş e. Semîr e. It's Wahide... Wahide... a Kurdish artist of ours... from long ago... and has a good voice. It's Semir.
Û ê din? And the other?
Welle Ehmed çû ye... Elhemdulillah, ehlen we sehlen cîran. Well Ahmed is gone... Praise God, welcome neighbor.
Ev jî cîran e... Biko... Izzetî Bilel e... bavê... pişê Deşeyî daye... û cîranê me ne... hov o nîzîkê me ne. This is also a neighbor... Biko... Izzet Bilel... father of... ?... and our neighbors... they are near us.
Tu dusa... tu bi vî rengî tu xelkê nas dikî? You like this... in this way you recognize people?
Ez gi nas dikim. Bes huswarê me nas dikim. Wek evn... wek Hacer... I know all. Only those I'm used to I know. Like these... like Hajar...
Apê Ehmed, naha piştî tu ji Tebqa vegeriyayî hatî gundê xwe. Uncle Ahmed, now after you returned from Tabqa and came to your village.
Te li gund çi kar kir? What work did you do in the village?
Ez hatim gund, rûniştim... mi fikiri... mi go ez ê çi karî bikim... I came to the village, sat... thought... said what work shall I do...
Zêdetirî dikanê mi ra nemeşe. More than a shop won't run for me.
Mi çû... tiştinî xwanî... hat kir dikanê... silq û sebze mi xudre vekir. I went... household things... brought to the shop... chard and vegetables/greens I opened.
Pêşê... min dest bi semon kir. Then... I started with 'semon' [goods/bread?].
Pêşê mi çû... kahraba li gundî me tunde bû. Then I went... electricity was not in our village.
Mi çû Heleb, motorrê kirî anî hot... mi lindir da qirmiş kir... I went to Aleppo, bought a motor brought it... I cranked it started it...
Û me dikan şuxuland... û bar motor bi kahraba... û du berad [fridges]... me hewandin. And we worked the shop... and load motor with electricity... and two fridges... we housed them.
Mi pêncim hare... kele zu zoni... dikan... wekî daxwazê dişuxulî. I [ran] the fifth engine... ? ... shop... worked as desired.
Ê Apê Ehmed, naha te nedidî. Te çawa tişt nas dikir? So Uncle Ahmed, now you didn't see. How did you recognize things?
Min nedidî. No. I didn't see. No.
Naha yek hat ji cem te dikanê, got 'taka poketkî bide min'. Te poket çawa nas dikir? Now someone came to your shop, said 'give me a packet [of cigarettes]'. How did you recognize the packet?
Min ê biçû... eyn li cî... gindit o... derxist o... boynî da pî da... û pere jî... gî pênc sed e, sed e, dehan e, min ê zêde bûna jî pî da û ê biçû. I would go... right to the place... shelf... take it out... give it... and money too... if 500, 100, 10, I would give the excess [change] and he would go.
Ê te pere çûn... çûn nas dikirin pere? So the money... how did you recognize the money?
Çiko pere li cem min e... giyanostikim... yanî... ciqol cemî bûn. Because money is with me... I recognize them... meaning... they were gathered.
Perê naha lê bare. Money now is [different?].
Ê berê? And before?
Ê berê. Yes before.
Te kîjan salê te dikan vekir? Which year did you open the shop?
Salê heftê û sêyê ez hatim vira. Year 73 I came here.
Kahraba tune bû hingî? Electricity didn't exist then?
Tune bû ya... ne dibê motor bû ya. A dibê motor bû. Didn't exist... I say it was a motor. I say it was a motor.
Kîjan salê kahraba çêbû li vir? Elektrîk çêbû? Which year was electricity made here?
Welle nizanim kîjan salê bûye... nizanim... da bîst-bîst û pênc sal hene a lam çêbûye. Well I don't know which year... maybe 20-25 years ago it was made.
Apê Ehmed, dibên dengê te jî xweş e. Nizanim... efgund dibêje... Uncle Ahmed, they say your voice is good too. I don't know... this village says...
Çend kes ji gundê we hebûn... me ra gotin. Dibêjin dengê te jî xweş e. Tu ji sitrana dibêje? Several people from your village were there... told us. They say your voice is good too. Do you sing songs?
Ew welle da hûn zanin... na ez ê... ya jî... awe çend şûra çûbî li yakê bibên. Well you know... no I will... or... that few times went to one I say.
Le nû... belkî pir bin. But now... maybe they are many.
Te guhdariya kê dikir? Te gul kê didan? Who did you listen to? Who did you give ear to?
Guhdariya Cemîl Horo kirim... ya Elî Tijo? kirim... me... Bavê Selah kirim... I listened to Cemil Horo... to Ali Tijo... I... listened to Bavê Selah...
Kilam jî pir in. Songs are many too.
Ê de tu yê stranekî kîjanî bêje? Hê dengbêjî... ev çîrokê dakevin tê bêje? So which song will you sing? Hey bard... will you sing these stories that descend?
Erê... eke... kilamek... hewa... kilamê Cemîl Horo ye... Xwedê rehma xwe lê ke... ew hunermendekî kem bû... Yes... if... a song... so... a song of Cemil Horo... May God have mercy on him... he was a rare artist...
Û pir jî nav millet da eyşiya... daestan... bi dengî xweş, rind. And lived much among the people... epics... with good voice, beautiful.
Ev ro jî çend şûr ji kilamê wî ne. Today too a few lines are from his songs.
De kerem ke. Please go ahead.
Mamo dilê min liyan e... Mamo dilê min liyan e... dilê min liyan e, dilê min liyan e... Uncle, my heart is in turmoil... Uncle, my heart is in turmoil... my heart is in turmoil...
Erê dibê te ser dilê min xuynî da, peyda kirî, kulikê ji kulê leglekê çarû seriyan e... Yes, says you gave blood on my heart, created, a wound from the wounds of the stork of four heads...
Ta morî çalê xozikî me da berdanewî... Until the beads of the pit of our desire you gave up...
Dibê te bi dirî mi xistiye arî daran e... Says you put me in the fire of trees with thorns...
Nav çavê min ra dibê gelek mij û dûman e... wel wel wel... In my eyes says much fog and smoke... oh, oh, oh...
De wel wel wel... Oh, oh, oh...
Lê lê, lê lê, lê lê, lê lê, lê lê, lê lê, lê lê. Le le, le le, le le, le le, le le, le le, le le.
Dawê, lê lê, lê lê, lê lê, lê lê, lê lê, hoho, wê lê, lê lê. Oh mother, le le, le le, le le, le le, le le, hoho, wo le, le le.
Gula min bi rhan e oy. My rose is with the basil, oh.
Bajarê Muxribê bajarêkî mezinî pîrî pan e. The City of the West is a grand, ancient, and wide city.
Dibê li ser ra mij û duman e. Dibê li ro behr û eryan e. It is said that fog and smoke are above it. It is said that it faces the sea and the open lands.
Dibê Bajarê Muxribê çêkirine li ser puzê heft û çara ne. Wîl, wîl, wîl, wîl, heft û çara ne. It is said the City of the West is built upon the ridge of the seven and four. Oh, oh, oh, oh, seven and four.
Erê dibê Bajarê Muxribê çêkirine li ser puzê heft û çara ne. Yes, it is said the City of the West is built upon the ridge of the seven and four.
Dibê li ser sê sed û şêst û şeş derya ne oy. It is said that upon it are three hundred and sixty-six seas, oh.
Her deryake li ser sê sed û şêst û şeş wîlayet in. Upon each sea, there are three hundred and sixty-six provinces.
Her wîlayeteke li ser sê sed û şêst û şeş mudîriyet in. In each province, there are three hundred and sixty-six directorates.
Her mudîryetekê li ser sê sed û şêst û şeş mehele ne. In each directorate, there are three hundred and sixty-six neighborhoods.
Her mehelekê sê sed û şêst û şeş camî têda girtîne, minare ser bircî têda vena ne oy. In each neighborhood, three hundred and sixty-six mosques are built, minarets are opened upon the towers, oh.
Her bijî, her bijî. Long live, long live.
Erê dibê kofserî min orda ke zincîrî zêrî gulî cewherî berda ne. Yes, it says on the crest of the minaret there, gold chains and jewel flowers are hanging down.
Wey saet xweş, wey saet xweş, wey saet xweş. Bless your voice, bless your voice, bless your voice.
Hebe bi cîrok e? Bi rastî sipasî, dengê te gelek xweş e. Is there a story to this? Truly, thank you, your voice is very beautiful.
Ew jî xweş. La îşte, em ne zanin, ne kilamçî me lê îşte. You are welcome. Well, you know, we don't know much, I'm not a singer, but there it is.
U em şikir hûr û bikêf in, em rihet in, bi watinê wa, bi her tiştê kî ma, em bikêf in. And thank God, we are free and happy, we are comfortable, with your coming, with everything that remains, we are happy.
U em têr û tijî ne. Hemû a sayê kê da? And we are full and satisfied. All this is thanks to whom?
Sayê wanê canê xwe didin şehîdê Kurdistanê da em xweşîya wan da em bikêf in. Thanks to those who give their lives, the martyrs of Kurdistan, we are happy in their peace.
Sayê yekîneyê, yekîneyê pêşmergeyê qehreman, asayîşê da em bikêf in. Thanks to the units, the heroic Peshmerga units, and the security forces, we are happy.
Em... welatê me, kerameta me, şerefa me, namûsa me, giştê diparêzin. We... they protect our country, our dignity, our honor, our virtue, everything.
Wan... hewnê me diparêzin. Welet... milletê welat diparêzin. They... they protect our sleep. The country... they protect the nation's country.
Em giya spas dikin. U em serkeftinê jê ra dixwazin. U em dibêjin saeta we xweş, u saeta we xweş, u saeta we xweş. We thank them all. And we wish them victory. And we say bless you, bless you, and bless you.
Temaşevanên hêja em derbasî malekî bûn, mala Apê Arif. Dear viewers, we have moved on to a home, the home of Uncle Arif.
Apê Arif jî livir xurcê çêdike. Ka em jê bipirsin. No merheba ji te ra. Uncle Arif is making saddlebags here. Let's ask him. Now, hello to you.
Merheba, oxir. Hello, welcome.
Apê Arif ka ji me ra bêje tu çi dikî? Tu çi çêdikî? Uncle Arif, tell us, what are you doing? What are you making?
Ez da xurcê ji kerê ra çêdikim. I am making a saddlebag for a donkey.
Berê kartonciyan dihatin çêdikirin, ew jî neman, em bi xwe çêdikin. Before, cardboard makers used to make them, they are gone too, so we make them ourselves.
Yanî berê li çarşê dihat firotan? Meaning, were they sold in the market before?
Lê berê dihat firotan e. Yes, before they were sold.
Kirton, xurc, kedan e, derg e... kartonciyan çêdikir. Nok na neman e, em bi xwe çêdikin. Cardboard [saddles], saddlebags, pack pads, straps... cardboard makers made them. Right now they don't exist, we make them ourselves.
Çima nemane? Ne hewcedariya keraye, dewaraye yanî? Why are they gone? Is there no need for donkeys, for beasts of burden anymore?
Lê kes nemaye... li rec û berê hebû, tenê nîne noqno. But no one is left... there used to be livestock and farming, there is none right now.
No Apê Arif no ev... ez dinêrim ev hişk e. Te çi kiriye çi? Now Uncle Arif, now this... I see this is hard. What have you put in it?
Haa va qilaf me kiriye... me pêş kiriye. Haa, we made this a cover... we put it in front.
Ev xurcê berê hemî hana bûn yan te... nuh çêkiriye? Were all saddlebags like this before, or... did you make this one new [style]?
Ço? What?
Yanî xurc hemî giya hana ne yan vî rengî çêdibin? I mean, are all saddlebags like this, or are they made in this style?
Lê giya nok e... her çav e... hewa kartonê kerrê ye. Well, it's all right now... it's just by eye... this is the cardboard for a donkey.
Eva karton e? Ev jî xurcê ser e? This is cardboard? And this is the saddlebag on top?
Lê teş... van tiştî xurcê... Yes, well... these things for the saddlebag...
Te ji kîjan tiştî çêkiriye? Ev ben e... What material did you make it from? This is rope...
Me ben kirî... me çêkir. We bought rope... and we made it.
Ev benê naylon e? Is this nylon rope?
Benê naylon e. It's nylon rope.
Te ev kirec ji kê girt? Berê pişê te kesekî jarê çêkiribû? From whom did you learn this craft? Had anyone made it before you in the past?
Min berê jarê çênekirî bes min lê nêrî, min ji eqle xwe... I hadn't made it once before, but I looked at it, I [made it] from my own mind...
Te li kê nêrî? Who did you look at?
Wele kartonciyan nêrî. Well, I looked at the cardboard makers.
Yanî te li kartonciyan... te dît... kes nemaye... zû de te nêrî ye? Meaning you looked at cardboard makers... you saw... no one is left... you looked a long time ago?
Li mêj e... eqlê min de şuxulê çêdikim. It's been a long time... in my mind, I do the work.
Kedanê dît dîsa me çêdikir. I saw the pack pads, and we made them again.
Tu bêtir vê tiştê çêdikî? Do you mostly make this thing?
Ha? Huh?
Bêtir xurcê û kirtan va? Mostly saddlebags and saddles?
Berê min ticare pês dikir. Dewara min dikirî difrût. In the past, I traded sheep. I bought and sold cattle.
Manga dikirî... min dewar... pez dikirî me gi dikirî. I bought cows... I bought cattle... sheep, we bought it all.
Tu bi xwe cotkar î? Are you a farmer yourself?
Ez bi xwe cotkar î me bî. Min bîber daşut ne dîrektor e. I was a farmer myself. I washed peppers, I wasn't a director.
Saeta te xweş. Xwedê te bihêle. Bless you. May God keep you.
Temaşevanên hêja livir jî ziaretek heye di navbera du gundan daye. Dear viewers, here too there is a shrine located between two villages.
Gundê Kûra, Gundê Xaşxelîl va. The village of Kura and the village of Khashkhalil.
Livir jî ziyaret pîroz e. Ziyaret navê xwe Mehemed Elî ye. Here too the shrine is holy. The shrine's name is Mehmed Ali.
Millet jî hette verê tê vira ji her gundekî tê vira. Roja çarşemê û îniyê va. The people also come here all the way, they come here from every village. On Wednesdays and Fridays.
Livir jî millet tê livira dawa zarca dikin. Here too, people come here to pray for children.
Daxwazê wan çine, ji ber Xwedê digerin. Whatever their wishes are, they seek them from God.
Lê kêm ba vira derbas bin, em dîroka vê ziyaretê nas bikin. But let's pass by here, let's learn the history of this shrine.
Merheba ji te ra. Hello to you.
Ehlen we sehlen. Welcome.
Tu ji kîjan gundî yî? Which village are you from?
Wele ji Xaşxelîl im ez. Well, I am from Khashkhalil.
Yanî her înî tê vira yan her...? Meaning, do you come here every Friday or every...?
Wele çarşemê û înê. Well, Wednesdays and Fridays.
Tu... na... îstah... me heye jêkê du car sê cara em tên. Em tên îstah em naxweş dibin, qicik tin naban... qickê pê nav dikin. Ziyaret pir muqedes e. You... no... now... there are times we come two or three times. We come, now, if we get sick, if children don't survive... we name children after it. The shrine is very sacred.
Zewrûkê kê neyê bûn? Ê te neyê bûn yanî? Whose children weren't surviving? Yours weren't surviving?
Na ê min dibûn. Bes hev... kurê mim min pê nav kir. No, mine were surviving. But this... my paternal cousin named [his son] after it.
U hev jî layê tiyê min e, ma pê nav kir. Heft sala ma porê ginda berda. And this one is my brother-in-law's son, we named him after it. For seven years, he let his "ginda" hair grow [hair dedicated to the shrine].
U qut kir û tayî pera kir. Heta Similî. And he cut it and weighed it against money. Until Semel.
Ê hew... ê dêkî wî kûk nadin Similî. That one... his parents won't give the child to Semel.
Yanî... neqlan navê herduka Mehemed Elî ye? So... are the names of both of them Mehmed Ali?
Ê herdu Mehemed Elî ye. U hev Mehemed Elî pir rind e. Yes, both are Mehmed Ali. And this Mehmed Ali is very good.
U pir kîbar e. Hevder sê brakin. And very noble. There are three brothers in this place.
Heva Mehemed Elî livir ketî. U Şêx Mûs livir e. U Bilîlê Hebeş serî çiya ye. This Mehmed Ali fell here. And Sheikh Mus is here. And Bilal al-Habashi is on top of the mountain.
U xwişkê xwe heye Gulyaqûb. Gulyaqûb jî berê hana ye. Wê ra dibên Kelşîr. And he has a sister, Gulyaqub. Gulyaqub is facing that way. They call it Kelshir [Split-Milk/Rock].
Kelşîr? Kelshir?
Kelşîr. Kelshir.
E kîjan e? E derê diqelişe? Which one is it? The place that splits?
Ez de... ew gul... ew... gul... Yeqûb e... bêra dibên Kelşîr. I... that Gul... that... Gul... Yaqub... that's why they call it Kelshir.
Jinê şîrê xwe tîna diçûn ber... bi şîr dibûn. Women used to bring their milk and go before it... they would have milk.
Hev Kelşîro jî... Gulyaqûb mir... u qickê xwe bû. U qicik dimînin... li tirbê da dêkî... çiçikê Gulyaqûbê dimêt. Bêra dibên Kelşîr. And this Kelshir... Gulyaqub died... and her child was born. And the child remained... in the grave, the mother... [the child] suckled Gulyaqub's breast. That's why they call it Kelshir.
Ekîd ez nizanim Gulyaqûb e, bes navê xwe Kelşîr bû. Ê ekîd xwişka Mehemed Elî ye. Na we? Surely, I don't know if it is Gulyaqub, but its name was Kelshir. Yes, surely she is Mehmed Ali's sister. Isn't that so?
Îstah... însan tênce mber... manê qickê xwe naban, manê naxoşî... î kût bûyî... î qelaqê xwe giran bûn. Î manê miraza tên ber. Now... people come before it... meaning if their children don't survive, meaning for sickness... those who are paralyzed... those whose burdens are heavy. Meaning they come for wishes.
Îstah pir rind e yanî. Ziyaret... u kes newêre qickê ginda ji vir bibin mal. Now it is very good, I mean. The shrine... and no one dares to take a small round stone from here home.
Newêrin bibin mal. Lê tînin awe. They don't dare take it home. But they bring it back.
Yek sînd xêbîm... ziyareta Mehemed Elî... u îşî xwe vir be... ya yekî dîn bibe... ya yekî kûr bibe... ya îşkayet têkevê... nexweşîk giran têkevê. If one swears falsely... by the shrine of Mehmed Ali... and brings his affair here... either one will become mad... or one will become blind... or a fracture will happen... a heavy sickness will befall.
Ziyareta Mehemed Elî pir giran e? Is the shrine of Mehmed Ali very heavy [powerful/severe]?
Ziyareta Mehemed Elî pir giran e. The shrine of Mehmed Ali is very heavy.
Wele ziyaret giran e. Indeed, the shrine is heavy.
Ziyaret giran e. U ziyaret pir... mezin e. Bes kes naşuxulîne. The shrine is heavy. And the shrine is very... great. But no one works on it [maintains it].
Kes naşuxulîne? No one works on it?
Na wele naşuxulînin. Dora vî va çêkin. U tiştikî çêkin. U xêratê xwe bikin. U tiştikî çêkin bo xêra xwe. No, really, they don't work on it. They should fix around it. And build something. And do their charity. And build something for their own merit.
U millet bêtê. U şulê çêkin. Av tunîne. So the people can come. And fix the [water/plumbing]. There is no water.
Av jî tunîne? There is no water either?
Av tunîne. Tasa avê tunîne em vexwin. Av jî tunîne. There is no water. There isn't a cup of water for us to drink. There is no water either.
Temaşevanên hêja, li vê goristanê, ev gora şehîd Mihemed Elî ye. Dear viewers, in this cemetery, this is the grave of martyr Muhammad Ali.
Me li ser hedê vê rêyê girtine, em dinerin meleşî li vira heye. We filmed along the edge of this road, we see there is a bathing pool here.
Tên li vir mêş dikin, lêmê dikin û daxwaziya wan çi ye? They come here to wash, to bathe, and what is their request?
Qeneeta xwe pê dikin, li ber Xwedê jî digerin. They put their conviction in it, and they seek [help] from God.
Daxwaziya te çi ye tu hatî li vira? What is your wish that you have come here?
Daxwaza me ewa ye, hêşta me qenet... Serê Girebiyê 'aleme. Our wish is this, we still have conviction... [in] Sere Girebiye of the world.
De hêşta me qenetê xwe pê kirî. So we have still put our conviction in it.
Bêjî mêş de... hewa heye, hewa sar e jî. Say in the bathing pool... there is air [spirit], even if the weather is cold.
Mêş de ye, ji Rebiyê 'Alemê de mûy. It is in the washing, from the Lord of the Worlds...
Erê, kes nexweş nayê tatî? Yes, does no sick person come here?
De hêşta me'nê qicik micik û îşta qicik tên da'r dikin. Well, still, small ones [children] and such, small things come and are dipped [washed] in it.
Yanî Xwedê bi riya de... bi denê rê. Meaning God via... gives a way.
Sela serê... Rebiyê 'Alemê, paşî îşta... Prayer upon the head of... the Lord of the Worlds, then...
Ya zarok nabin? What about those who cannot have children?
Çimo? Ewa heye... berka mazinde biye. Why not? That exists... the blessing has been great.
De em bêjin hemû tişt bi destê Xwedê ye, lê ev sebeb in. Let us say everything is in God's hands, but these are causes.
Em bêjin... îşta jinkê tîskê bikê de hatina. Let us say... women [with needs?] have come.
Temaşevanên hêja, li vir jî em gihiştin dawiya bernameya xwe. Dear viewers, here we have reached the end of our program.
Li gundê Xaşxalîl me roj derbas kir. In the village of Khashkhalil we spent the day.
Ka heya bernameyek din, hefteyek din, bimînin di xêr û xweşiyê de. Until another program, another week, stay in goodness and happiness.